Çoklu Priz ve Uzatma Kablosu Güvenliği

Çoklu priz, evdeki en çok kullanılan ve en az düşünülen parçadır. Televizyonun arkasında, çalışma masasının altında, yatak başında bir yerlerde durur; üstüne yıllar içinde yeni cihazlar eklenir ve kimse kapasitesini sorgulamaz. Oysa ev yangınlarının kayda değer bir bölümü, tam olarak bu görünmez köşelerde başlar. Uzatma kablosu ve çoklu prizin güvenli kullanımı, birkaç sayıyı bilmek ve birkaç alışkanlığı değiştirmekle mümkündür.

Toplam yükü hesaplamayı öğrenin

Her çoklu prizin üzerinde taşıyabileceği azami güç yazar; ev tipi ürünlerde bu değer genellikle üç bin altı yüz vat civarındadır. Buraya takılan cihazların vat değerleri toplandığında bu sınırın altında kalınmalıdır. Sorun, hangi cihazların ne kadar çektiğinin bilinmemesinden çıkar. Telefon şarj cihazı, modem, televizyon ya da dizüstü bilgisayar birlikte bile küçük bir yük oluşturur.

Asıl tehlike ısıtıcı ve motorlu cihazlardadır. Elektrikli ısıtıcı, ütü, su ısıtıcısı, fırın, klima ve elektrikli süpürge tek başlarına prizin kapasitesinin büyük bölümünü doldurur. Bu tür cihazlar çoklu prize değil, doğrudan duvar prizine takılmalıdır. Bir çoklu prize ikinci bir çoklu priz eklemek, zincirleme bağlantı yapmak ise hiçbir koşulda doğru değildir; toplam yük kolayca sınırı aşar ve koruma devresi yanlış hesaplanır.

Sargılı kablo neden ısınır

Makaralı uzatma kabloları, kullanım sırasında tamamen açılmalıdır. Sargılı halde kalan kablo, üzerinden geçen akımın ürettiği ısıyı dışarı atamaz; sarımlar birbirini ısıtır ve yalıtım katmanı yumuşamaya başlar. Üzerinde iki farklı kapasite değeri yazan makaralarda küçük olan değer, kablo sarılı haldeyken geçerli olandır.

Aynı mantık, halının altından geçirilen ya da kapı eşiğine sıkıştırılan kablolar için de geçerlidir. Bu kablolar hem ısıyı atamaz hem de sürekli ezilme nedeniyle iç iletkenleri zamanla kopar. Kablo asla mobilya ayağının altında kalmamalı, keskin köşelerden bükülerek geçirilmemelidir.

Uyarı işaretlerini tanıyın

Bir çoklu prizin sorun çıkarmaya başladığını gösteren belirtiler bellidir. Fişin takıldığı yuvanın gevşemesi, fiş takılıyken hafifçe oynatıldığında kıvılcım görülmesi, plastik yüzeyde sararma ya da kararma, elle dokunulduğunda hissedilen ılıklık ve yanık plastik kokusu. Bunlardan herhangi biri varsa ürün onarılmaz, doğrudan kullanımdan kaldırılır.

Kablonun fişe ya da priz gövdesine girdiği noktalar özellikle incelenmelidir; burada oluşan çatlaklar ve dışarı çıkmış tel uçları en riskli hasarlardır. Bantla sarılarak kullanılmaya devam edilen kablo, ertelenmiş bir kazadır.

Doğru ürünü seçmek

Satın alırken bakılacak ilk şey, ürünün ilgili güvenlik standartlarına uygunluğunu gösteren işaretlerdir. Aşırı ucuz, ağırlığı şüpheli derecede hafif ve üzerinde hiçbir teknik bilgi yazmayan ürünlerden uzak durmak gerekir; bu ürünlerde iletken kesiti standardın altında olabilir.

Anahtarlı modeller, kullanılmayan cihazların bekleme tüketimini kesmek için pratiktir. Aşırı akım koruması olan modeller elektronik cihazlar için ek bir güvenlik sağlar. Islak alanlarda, banyoda ve dış mekânda ise ancak o ortama uygun sızdırmazlık derecesine sahip ürünler kullanılabilir. Kablo uzunluğunu ihtiyaçtan fazla seçmemek de faydalıdır; fazlalık kablo her zaman bir yerde toplanır ve sarılı kalır.

Basit bir düzen alışkanlığı

Yılda bir kez televizyon ve çalışma masasının arkasını kontrol etmek iyi bir alışkanlıktır. Toz birikimi hem yalıtımı zorlar hem de tutuşabilir; prizler kuru bir bezle silinmeli, fişler çıkarılıp yuvalar gözden geçirilmelidir. Bu sırada artık kullanılmayan cihazların fişlerini tamamen çıkarmak, hem yükü hem karmaşayı azaltır.

Uzun süre evden ayrılırken buzdolabı dışındaki cihazların fişlerini çekmek, hem elektrik tüketimini hem de riski düşürür. Bunlar küçük düzenlemelerdir ama etkisi büyüktür; çünkü elektrik kaynaklı sorunlar çoğu zaman ani değil, aylarca sessizce büyüyen bir ısınmanın sonucudur.

Uzatma kablosu, adı üstünde geçici bir çözümdür. Bir odada sürekli olarak kapının altından geçen, duvar boyunca uzanan ya da yıllardır aynı yerde duran bir uzatma varsa asıl ihtiyaç yeni bir prizdir. Kalıcı hale gelmiş uzatmalar hem ezilme ve takılma riski taşır hem de tesisatın gerçek kapasitesini gizler.

Aynı şekilde, sık sık atan bir sigorta ya da cihaz çalıştırıldığında kısılan ışıklar, çoklu prizle çözülecek bir sorun değildir; tesisatın gözden geçirilmesi gerektiğini gösterir. Eski binalarda topraklama bulunmayan prizler de ciddi bir eksiktir ve çoklu prizin üzerinde toprak hattı olması bunu telafi etmez. Elektrik konusunda ertelenen küçük düzenlemelerin faturası her zaman gecikmeli gelir.